Ćwiczenia uzupełniające dla jeźdźców

Dlaczego tak ważny jest trening mięśni posturalnych i fazowych– poprawa osadzenia w siodle.

Zainspirowana cytatem naszej znakomitej mistrzyni Małgorzaty Morsztyn, usłyszanym na jednej z odwiedzanych przeze mnie klinik – „tracisz równowagę – złap się dosiadu, nie wodzy” – przedstawiam zagadnienie dotyczące roli mięśni posturalnych i fazowych w mechanizmie osadzania w siodle oraz cykl przykładowych ćwiczeń w dziale ćwiczenia uzupełniające w jeździectwie.

W celu poprawy mechanizmu osadzenia w siodle, a tym samym dobrego niezależnego dosiadu podążającego należy posiadać nie tylko dobrą równowagę, ale także prawidłową siłę i napięcie mięśni posturalnych, fazowych, głębokich.

Jeźdźców możemy podzielić na tych którzy mają jeszcze problem z niezależnym dosiadem i w celu asekuracji nie wypuszczają wodzy z rąk, co uniemożliwia im pracę z koniem rozluźnionym oraz tych, którzy mają już tak dobry dosiad, że koń nie jest w stanie wysadzić ich z siodła i doskonale podążają ciałem za ruchem konia.
To co różni te dwie grupy jeźdźców od siebie to zapewne nie jest odwaga, ale siła i równowaga mięśni posturalnych, które zapewniają dobre osadzenie na grzbiecie konia.
Pierwsza grupa jeźdźców, nie tylko chwyta w sytuacjach stresowych za wodze, innym mechanizmem asekuracji są usztywnienia pleców, co powoduje pochylenie lub przeprost, a co za tym idzie zostają wybijani z siodła, nie podążają za ruchem wierzchowca, pozostają przed lub za środkiem ciężkości. Jeśli należysz do pierwszej grupy nie poddawaj się. Problem dotyczy sporej grupy jeźdźców także tych startujących w zawodach.

Czym spowodowany jest ten problem?
Na mięśnie posturalne ogromny wpływ maja czynniki psychogenne np. strach, stres.
Nie muszą być wynikiem danej sytuacji jeździeckiej, ale mogą być efektem kumulacji napięć w ciele spowodowanych innymi aspektami życia codziennego. U sportowców może być to presja wyniku, napięcia treningowe, przeciążenia mięśni, emocjonalna rywalizacja, oczekiwania względem siebie i konia, atmosfera w stajni. U osób uprawiających jeździectwo rekreacyjnie – czynnikami mogą być kumulowane sytuacje rodzinne, zawodowe czy strach przed upadkiem.

W jednej i drugiej grupie napięcia zaburzają dosiad i powinny być zredukowane poza grzbietem konia!
Pierwszą z przyczyn takich zaleceń jest wysokie ryzyko obciążania grzbietu konia i zaburzania jego biomechaniki chodu, drugą jest przenoszenie napięć psychofizycznych na wierzchowca.

Zaburzona siła, napięcie mięśni posturalnych i głębokich, a także pewne usztywnienia drzemiące w ich powięziach, nie pozwalają jeźdźcowi pozostać na grzbiecie konia we własnej równowadze środka ciężkości.
W tym artykule chciałabym zwrócić uwagę na dwa problemy: osłabienie gorsetu mięśniowego – jeździec wiotki chyboczący się w siodle, pochylający się, łapiący równowagę na wodzach, osuwający się, przemieszczający w siodle w przejściach oraz drugi problem – jeździec ze wzmożonym napięciem mięśniowym.

Czym jest zaburzona równowaga napięcia mięśni.
To brak równowagi napięć mięśni posturalnych do mięśni fazowych. Do powstania nierównowagi przyczyniają się wymuszone nieruchome pozycje tułowia a także nadmierna powtarzalność tych samych ruchów oraz ich utrwalenie. Efektem takiego stanu jest powstanie stałego obciążenia mięśni posturalnych kosztem mięsni fazowych -dynamicznych. Dlatego też w celach profilaktycznych w każdej z dyscyplin stosowany jest trening uzupełniający, zapobiegający przeciążeniom związanym z powtarzalnością danych ruchów.

Zadaniem mięśni fazowych jest wykonanie świadomego ruchu, szybko i dokładnie. W przypadku braku ich bodźcowania mogą słabnąć i zanikać w przeciwieństwie do mięśni posturalnych. Najważniejsze mięśnie fazowe to: mięsień prosty brzucha, obszerny przyśrodkowy, obszerny boczny, równoległoboczny, część piersiowa mięśnia prostownika grzbietu, mięsień trójgłowy ramienia, pośladkowy średni, pośladkowy wielki.

Funkcją mięśni posturalnych jest utrzymanie prawidłowej, zrównoważonej postawy a także wspomaganie takich czynności organizmu jak oddychanie, utrzymanie głowy w pionie. Praca mięsni statycznych jest mniej zależna od naszej woli. Mięśnie te reagują nadmiernym napięciem i przykurczami pod wpływem przeciążenia i stresu.
Najważniejsze mięśnie posturalne:
mięsień mostkowo-sutkowo-obojczykowy, mięśnie pochyłe szyi, mięsień piersiowy większy i mniejszy, skośny brzucha, biodrowo – lędźwiowy, mięśnie przywodziciele uda, mięsień prosty uda, piszczelowy przedni, górna cześć mięśnia czworobocznego, część szyjna i lędźwiowa mięśnia prostownika grzbietu, mięsień czworoboczny lędźwi, gruszkowaty, napinacz powięzi szerokiej, półścięgnisty, dwugłowy uda, trójgłowy łydki.

Większość z tych mięśni jest niestety odpowiedzialna za dobre osadzenie w siodle i wymaga odpowiednich ćwiczeń uzupełniających w celu wyrównania w nich prawidłowego napięcia.
Za najistotniejsze uważam wyeliminowanie napięć w odcinku kręgosłupa lędźwiowego i obręczy biodrowej gdzie u jeźdźców najczęściej spotykam przykurcze m. prostownika grzbietu i mięśni biodrowo-lędźwiowych (m. posturalne), a także osłabienie lub rozciągnięcia (spowodowane np. otyłością brzuszną) mięśnia prostego brzucha oraz mięśni pośladkowych (m. fazowe) co prowadzi do hiperlordozy lędźwiowej i przodopochylenia miednicy . To prowadzi natomiast do ustawienia zgięciowego stawu biodrowego i zaburza w następstwie jego prawidłową ruchomość, niezbędną dla jeźdźców. Zaburzenia napięć mięśni prowadzące do hiperlordozy pociągają za sobą dalsze konsekwencje biomechaniczne, jakimi są przeciążenia w odcinku lędźwiowym kręgosłupa

BIBLIOGRAFIA
1. J. Stodolny.: Choroba przeciążeniowa kręgosłupa. Wydawnictwo Natura. Kielce 2001.
2. K. Lewit.: Leczenie manualne zaburzeń czynności narządu ruchu. Wydawnictwo PZWL. Warszawa 1984.